Płyta LiveDVD lub klucz startowy USB z systemem w wersji live pozwalają na uruchomienie komputera, testowanie i pracę bez ingerowania w dane zgromadzone na twardym dysku (np. inne systemy). Mogą posłużyć również do instalacji lub odzyskiwania danych.
W "czystym" systemie live można przećwiczyć scenariusze podstawowe, pozostałe wymagają doinstalowania bibliotek. Zmiany dokonane w systemie, np. doinstalowanie bibliotek, nie są zachowywane, można natomiast zapisywać na dysku lub pendrajwie pliki tworzone przez użytkownika.
Klucz USB umożliwiający uruchomienie komputera można przygotować na kilka sposobów:
- na podstawie obrazu iso;
- poprzez zainstalowanie systemu bezpośrednio na pendrajwie;
- w opraciu o gotowy klucz startowy USB - sporządzenie kopii.
Tip
Poniższe instrukcje powinny działać na wszystkich nośnikach podłączanych przez USB, a więc kartach pamięci, dyskach twardych itp.
Spis treści
W ramach programu Koduj z Klasą przekazywaliśmy pamięci USB zawierające spersonalizowaną odmianę Xubuntu pod nazwą SRU, która zawierała wszystkie potrzebne biblioteki. Obraz ostatniej wersji ma numer 37 i można go pobrać z podanego adresu. Projekt ten nie jest w tym momencie dalej rozwijany. Można jednak z niego nadal korzystać, oparty jest bowiem właśnie na Xubuntu w wersji 14.04 LTS, która wspierana będzie do roku 2019. Polecamy go zwłaszcza w przypadku, kiedy nie chcemy instalować linuksa na dysku twardym, a chcemy mieć możliwość przećwiczenia wszystkich scenariuszy.
Note
Ponieważ materiał nt. ORM-ów dodany został już po przygotowaniu ostatniej wersji SRU, do jego testowania potrzebne jest doinstalowanie po każdym uruchomieniu (!) odpowiednich bibliotek. Omawiamy to poniżej.
Uruchomienie płyt Live DVD lub startowych kluczy USB z systemem Xubuntu (SRU) na nowszych (od 2012 r.) komputerach z biosem UEFI i systemem Windows 8 bywa kłopotliwe. Odpowiada za to mechanizm secure boot.
Najprościej jest omawiane zabezpieczenie wyłączyć według instrukcji:
Drugim rozwiązaniem jest użycie oprogramowania VirtualBox, dzięki któremu można tworzyć wirtualne maszyny i instalować na nich wybrane systemy i aplikacje. Można też uruchamiać gotowe obrazy maszyn wirtualnych, np. w formacie OVA. Po ściągnięciu obrazu i uruchomieniu VirtualBoksa wydajemy polecenie "Plik/Importuj urządzenie proghramowe" i postepujemy według wskazówek wyświetlanych przez kreatora. Po wykonanym imporcie, możemy uruchomić maszynę w VirtualBoksie. Po imporcie plik OVA można skasować.
Przygotowując klucz USB w oparciu o obraz iso, według poniższych instrukcji
Na początktu pobieramy :term:`obraz iso` (np. SRU v.37 lub Xubuntu 14.04.1 32-bit) systemu i zapisujemy na dysku.
Tak przygotowane pendrajwy przechowują zmiany, tzn. pliki utworzone przez użytkownika. Dodatkowo, jeżeli zaznaczyliśmy "Przechowywanie pracy" lub "Persystencję", czyli utworzenie pliku "casper-rw" zachowane zostaną zainstalowane przez nas biblioteki czy programy, co pozwoli na takich systemach zrealizować wszystkie przygotowane przez nas scenariusze.
Tip
Niżej pokazujemy, jak zainstalować dodatkowe biblioteki. Dodatkowe materiały na temat przygotowywania nośników USB, w tym galerię ilustrującą kolejne kroki znajdziecie w serwisie eCG.
W systemach MS Windows proponujemy instalację programu Linux Live USB Creator. Można też skorzystać z programu Universal USB Installer, który polecany jest w instrukcji zamieszczonej na stronach producenta Ubuntu.
Po instalacji i uruchomieniu programu "Lnux Live USB Creator" polecamy kliknąć przycisk "Opcje" i wybrać polski język interfejsu, następnie konfigurujemy ustawienia zgodnie z podanym zrzutem, czyli wskazujemy klucz USB, wybieramy obraz iso i określamy rozmiar pliku "casper-rw".
Podstawowa instalacja Xubuntu 14.04 zajmuje na pendrajwie ok. 1,2 GB, a więc resztę miejsca można przeznaczyć na nasze dane.
Pozostaje naciśnięcie, w zależności od programu, przycisku "Utwórz..." lub ikony błyskawicy i uzbrojenie się w cierpliwość, po rozpakowaniu plików na partycję główną program może poprosić o wpisanie hasła, aby wgrać sektor rozruchowy. W systemach ubuntopodobnych podajemy hasło naszego użytkownika, w MS Windows - jeżeli trzeba - hasło administratora.
- W systemie z rodziny Ubuntu instalujemy program usb-creator-gtk. Można
- to zrobić przez "Centrum oprogramowania" lub w terminalu:
~$ sudo apt-get update && sudo apt-get install usb-gtk-creatorPodpinamy pendrajw docelowy o pojemności min. 4GB. Napęd powinien zawierać przynajmniej 1 partycję główną Fat32, wtedy do przechowywania danych użytkownika wykorzystany zostanie specjalny plik "casper-rw".
Note
Jeżeli korzystamy z obrazu systemu opartego na Ubuntu, możemy na pendrajwie utworzyć dwie partycje: pierwszą podstawową Fat32 o pojemności min. 3GB i dowolonej etykiecie np. "linux"; oraz drugą typu Ext4 o dowolnej pojemności, ale obowiązkowej etykiecie "home-rw".
Czynności te można wykonać przy użyciu programu gparted, który zainstalujemy
za pomocą "Centrum oprogramowania" lub w terminalu: sudo apt-get update &&
sudo apt-get install gparted. Niestety za pomocą standardowych narzędzi
MS Windows nie utworzymy partycji Ext4. Ostateczny układ partycji powinien
wyglądać tak jak na poniższym zrzucie:
- Po przygotowaniu pendrajwa uruchamiamy kreator dysku usb poleceniem
usb-creator-gtkwydanym w terminalu. (Jeżeli pracujemy w Xubuntu ze środowiskiem XFCE4 możemy użyć również menu programów (CTRL+ESC) lub okna uruchamiania programów (ALT+F2).) Przycisk "Inny" w górnej części okna pozwoli wskazać :term:`obraz iso` wybranego systemu, dalej upewniamy się, że w polu "Nośnik docelowy" widnieje nazwa partycji podstawowej naszego pendrajwa (np. /dev/sdb1, zwróćmy też uwagę na etykietę!), na koniec wybieramy opcję "Przechowywanie pracy..." jeżeli dane użytkownika mają być przechowywane w pliku i na pendrajwie nie tworzyliśmy dodatkowej partycji, w przeciwnym wypadku zaznaczamy opcję drugą "Porzucone podczas wyłączania...", która mimo nazwy spowoduje zapisywanie ustawień na dodatkowej partycji ext4 o etykiecie "home-rw".
Jeżeli dysponujemy startowym nośnikiem z systemem Xubuntu (lub innym), możemy uruchomić normalną instalację, podpiąć nośnik USB, założyć na nim (w trakcie instalacji) partycję Ext4 i wskazać ją jako miejsce instalacji systemu. Trzeba również zainstalować menedżer startowy GRUB w MBR takiego napędu.
Tip
Załóżmy, że uruchamiamy Xubuntu z płyty DVD na komputerze z jednym twardym dyskiem.
Instalator oznaczy go jako sda(x), a podłączony klucz USB jako sdb(x),
co poznać będzie można po rozmiarze i obecnych na nich partycjach.
Na dysku sdb tworzymy co najmniej jedną partycję Ext4, jako cel
instalacji systemu, czyli punkt montowania katalogu głównego /
wskazujemy partycję /dev/sdb1, natomiast jako miejsce instalacji GRUB-a
wybieramy /dev/sdb.
Po uruchomieniu tak zainstalowanego systemu wszystkie dokonywane zmiany będą zapamiętywane. Można system aktualizować, można instalować nowe oprogramowanie i zapisywać swoje pliki.
Jeżeli dysponujemy już nośnikiem startowym USB, możemy łatwo go skopiować.
Żeby operację przyśpieszyć, zwłaszcza jeśli chcemy wykonać kilka kopii,
warto na początku utworzyć obraz danych zawartych na pendrajwie.
W Linuksie posługujemy się poleceniem dd wydanym w katalogu domowym:
~$ sudo dd if=/dev/sdb of=obrazusb.img bs=1MCiąg /dev/sdb w powyższym poleceniu oznacza napęd źródłowy, obrazusb.img
to dowolna nazwa pliku, do którego zapisujemy odczytaną zawartość.
Note
Linux oznacza wykryte napędy jako /dev/sd[a-z], a więc pierwszy dysk twardy
oznaczony zostanie jako sda. Po podłączeniu klucza USB otrzyma on nazwę
sdb. Kolejny podłączony napęd USB będzie dostępny jako sdc.
Nazwę napędu USB możemy sprawdzić po wydaniu podanych niżej poleceń.
Pierwsze z nich wyświetli w końcowych liniach ostatnio dodane napędy
w postaci ciągu typu sdb:sdb1. Podobne wyniki powinno zwrócić
polecenie drugie.
~$ mount | grep /dev/sd
~$ dmesg | grep /dev/sdPo utworzeniu obrazu podłączamy napęd docelowy i dokładnie ustalamy jego oznaczenie,
ponieważ wcześniejesze dane z napędu docelowego zostaną usunięte. Jeżeli napęd
został zamontowany, czyli jego zawartość została automatycznie pokaza w menedżerze
plików, musimy go odmontować za pomocą polecenia Odmontuj (nie mylić z Wysuń!).
Następnie wydajemy polecenie:
~$ sudo dd if=obrazusb.img of=/dev/sdc bs=4M; syncEtap tworzenia obrazu na dysku możemy pominąć. Po podłączeniu napędu źródłowego i docelowego, ustaleniu ich nazw i ewentualnym odmontowaniu napędu przeznaczenia, możemy wydać polecenie:
~$ sudo dd if=/dev/sdb of=/dev/sdc bs=4M; sync- gdzie
sdbto nazwa napędu źródłowego, asdcto oznaczenie napędu docelowego.
W MS Windows możemy użyć np. narzędzia Image USB lub 'USB Image Tool'_. Za ich pomocą utworzymy obraz, który później nagramy na wskazane klucze.


